بررسی جامعه شناختی قاچاق کالا، علل، چگونگی و کارکردهای آن از نگاه مردم (تبیین رواج نوعی از سبک زندگی مصرفی متفاوت با ارزشهای حاکم بر جامعه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

چکیده
مقاله حاضر به بررسی یکی از مهمترین مسائل اجتماعی کشور با عنوان «قاچاق کالا، علل، چگونگی و کارکردهای آن از نگاه مردم» می‌پردازد و از جمله پژوهش‌های اجتماعی است که دارای ماهیت توصیفی و تحلیلی است. در اجرای این پژوهش از دو روش کتابخانه‌ای (اسنادی) و میدانی (پیمایش اجتماعی) استفاده شد. جامعه مورد مطالعه این پژوهش شامل کلیه ساکنان بالای 16 سال در 7 استان کشور شامل استان‌های کردستان، آذربایجان غربی، هرمزگان و خراسان رضوی (به عنوان استان‌های مبادی و مرزی)، استان‌های تهران و اصفهان (به عنوان استان‌های پرمصرف)‌ و استان سمنان (به عنوان استان کمتر مصرف‌کننده ) می‌باشد. حجم نمونه تحقیق 7230 نفر می‌باشد.
اهم ‌یافته‌های این پژوهش حاکی از این است که: اکثریت جامعه (69 درصد) معتقدند: با وجود مضرات و آثار تخریبی گوناگون کالاهای قاچاق، این نوع از کالاها در کشور زیاد است؛ این در حالی است که بخش زیادی از جامعه تأکید کرده‌اند انواع کالاهای خارجی که از طرق غیرقانونی به کشور وارد شده‌اند (اعم از تلویزیون، گوشی موبایل، لوازم خانگی و داروهای کمیاب و...) در بازارهای کشور به وفور موجود و به راحتی به فروش می‌رسند. این موضوع در استان‌های پرمصرف (مثل تهران و اصفهان) در مقایسه با استان‌های مبادی (مثل استان‌های کردستان، آذربایجان غربی، هرمزگان و خراسان) و کم مصرف (مثل سمنان) بیشتر مشاهده می‌شود. اکثریت پاسخگویان این تحقیق (بیش از دو سوم) تأکید کرده‌اند، قاچاق کالا پدیده‌ای است که در فرایند آن جریانات، گروه‌ها و سازمان‌های متفاوت دخیل هستند و همگرایی، هم‌افزایی و پیوند بین جریان‌ها و باندهای سازمان‌یافته، شرکت‌های داخلی و برخی از چهره‌ها و نیروهای متنفذ در دستگاه‌های رسمی کشور، روند قاچاق را تسهیل می‌نمایند.
سایر یافته‌ها حاکی از آن است که، اهم مسائل در عرصه قاچاق کالا در یک برایند کلی عبارتند از:
-                        عدم شناخت و قدرت تشخیص کالای قاچاق از غیرقاچاق توسط مردم در کشور
-                        تعارض شناختی و ادراکی جامعه نسبت به کارکردهای قاچاق و مصرف کالاهای‌خارجی و قاچاق
-                        مشارکت بخشی از مردم در فرایند قاچاق به دلایل گوناگون
-                        بدبینی و ضعف احساس تعلق به کالاهای تولید داخلی به دلیل نازل بودن کیفیت
-                        خوش‌بینی و ارزیابی مثبت از کالاهای خارجی و تمایل به مصرف آن
-                        عدم حساسیت در بدنة جامعه نسبت به کالاهای قاچاق و عدم تأمل برای اطمینان از سلامت و قانونی بودن ورود و عرضه آن
-                        ارزشی بودن مصرف کالاهای خارجی در بین بخشی از مردم به عنوان الگویی از سبک زندگی و نگاهی متفاوت با ارزش‌های حاکم بر جامعه
نتیجه مطالعه نشان می‌دهد که بیشترین دلیل مصرف کالاهای خارجی در بین مردم ناشی از ارزشی و هنجاری شدن آنها و با اهداف مصرف تظاهری و برخورداری از رفاه عینی و دریافت مقبولیت اجتماعی در بین طبقات مختلف است.
البته پاسخگویان به این نکته نیز اذعان داشته‌اند که مبارزه با قاچاق کالا مستلزم عزم جدی مسئولین و به‌ویژه حضور و مشارکت مردم با مسئولین است تا بتوان با اتکاء به سرمایه‌های اجتماعی با این پدیده که دارای کارکردها و پیامدهای منفی گوناگونی است، مبارزه هوشمندانه‌ای داشت.
کلیدواژه‌ها