https://www.aftabekherad.ir/ آفتاب خرد fa daily 1 Tue, 22 Jun 2021 00:00:00 +0430 Tue, 22 Jun 2021 00:00:00 +0430 https://www.aftabekherad.ir/article_233065.html تفاهم اجتماعی در جهان متکثر و پیچیده که با انواع تمایزات گفتمانی، اجتماعی، هویتی، معنایی و سیاسی مواجه گردیده است، یک ضرورت و یک نیاز راهبردی برای بشر امروز محسوب می‌شود. سؤال این است که چه نوع روابط و بنیان‌هایی می‌توانند مقدمه ایجاد تفاهم متقابل تعمیم‌یافته بین نیروهای اجتماعی، جوامع، گفتمان‌ها، هویت‌ها و جریان‌های متفاوت اجتماعی و سیاسی باشند. این مقاله درصدد است به این سؤال از طریق تأکید بر اهمیت «روابط گفتمانی» به عنوان یکی از انواع روابط اجتماعی تأکید نماید. روابط گفتمانی، بنیانی برای گفتگو، تعامل، بده‌بستان معرفتی، معنایی و فکری، رفع ذهنیت‌ها و بدبینی‌ها، ایجاد بستر برای رابطه و همکاری و حفظ پیوندهای اجتماعی است. در روابط گفتمانی که در بستر برابر، تعاملی و عقلانیت تفاهمی انجام می شود، تمامی عرصه‌های اجتماعی جایگاه و کانونی برای همکاری و تعامل می‌گردد. نهادینه‌شدن روابط گفتمانی منوط به عواملی همچون رشد عرصه عمومی، بسط طبقه متوسط، رشد عقلانیت ارتباطی، رشد دانش انتقادی، تعمیم گفتمانی مبنی بر احترام به حقوق جمعی، ایجاد و نهادینه شدن سوژه خود‌‌آگاه، نظم و پایداری اجتماعی، تعمیق شاخص‌های رفاه و توسعه و بالاخره عام‌گرایی سیاسی – اجتماعی و هویتی است که به عنوان الزامات این نوع روابط محسوب می‌شوند. این مقاله درصدد است ضمن تعریف انواع روابط گفتمانی، الزامات، کارکردها و شرایط بروز روابط گفتمانی به عنوان زیرساخت تفاهم اجتماعی را مورد بحث و بررسی قرار دهد. https://www.aftabekherad.ir/article_233074.html مسأله عدالت همواره از جمله اصلی­ترین دغدغه­های اندیشمندان بوده و ماهیت و نحوه تلفیق و اجرای آن، از پرسش­های ضروری و بنیادین تاریخ انسان است. عدالت به عنوان اصل بنیادین برای دفاع از سایر اصول، در حوزه­های گوناگون به ­صورت مسأله­ای اساسی مـورد توجه بوده است. با توجه به اینکه اجماع کاملی بر سر این مفهوم نیست و وجه ذهنی این مفهوم بسیار برجسته است و هر کدام از اندیشمندان به شیوه­ای سعی در تشریح و تبیین این مفهوم کرده­اند. گرچه پرسش از عدالت، تاریخی به اندازه تاریخ اندیشه دارد؛ پرابهامی این مفهوم عموماً ناشی از آن است که فیلسوفان و اندیشمندانی که در این خصوص صحبت کرده­اند، همواره از منظر فلسفی خاصی به این مفهوم توجه کرده­اند و الزامـات آن فلسفه خاص را در تعریف عدالت، مورد بررسی قرار داده‌اند. بنابراین اینکـه چـه وضعیتی عادلانه خوانده می­شود، وابسته به معیارهایی است که با آن معیارها، عدالت اجتماعی تعریف شده است. از نظر روش، این نوشتار به منزله نوعی مطالعه اسنادی در قالب تک نگاری توصیفی و تحلیلی عمیق در حوزه عدالت اجتماعی در نحوه تخصیص فرصت‌ها، منابع و در نظر گرفتن استحقاق در جامعه است. با توجه به جمع‌بندی نظریات و با الهام از آموزه‌های دین اسلام، باز تعریف عدالت اجتماعی در سیاستگذاری‌های اجتماعی (از جمله در برنامه‌های پنج ساله توسعه کشور) ضرورت دارد. لذا نسخه پیشنهادی این نوشتار در تعریف عدالت اجتماعی، با توجه به سه اصل زیر است: 1. امکان دسترسی برابر به منابع و فرصت‌ها برای همه مردم به لحاظ برقراری زمینه، گستره و دامنه منابع و امکانات (اصل برابری)، 2.توجه به اصل استحقاق، ضرورت‌ها و شایستگی‌های افراد (اصل نابرابری) و3. توجه به عدالت بازتوزیعی و گسترش چتر حمایتی دولت در قالب تبعیض مثبت برای انواع گروههای خاص، اقشار آسیب‌پذیر و معلولان (اجتماعی، جسمی و روانی). https://www.aftabekherad.ir/article_233075.html زندگی مطلوب هدفیست که انسان و تمامی جریانات فکری، جهان‌بینی‌ها و ساختارهای سیاسی و اجتماعی در پی دستیابی و تحقق آن هستند. شاخص‌های زندگی مطلوب، بنیانی گفتمانی دارد و متناسب با ساختارهای نظری، نظامات معنایی و معرفتی و بویژه نظام ارزشی و نوع روابط و مناسبات حاکم بر روابط اجتماعی دچار تفاوت و تکثر می‌گردد. دین و بنیان‌های اعتقادی، یکی از مهمترین منابع و ریشه‌های تعیین‌کننده و تبیین‌گر جامعه و روابط مطلوب است و تمامی ادیان، بویژه ادیان ابراهیمی و الهی همانقدر که فرد را مورد خطاب قرار می‌دهند، ساخت جامعه و نوع روابط و مناسبات اجتماعی مطلوب را نیز تعریف و الگوسازی می‌نمایند. هدف غایی ادیان رسیدن به تعالی انسان، شکوفایی استعدادها و ماهیت فطری انسانی است و این مستلزم زیست در بستر جمعی و تحقق الگوی مناسب ارتباطی است. گرچه ادیان این نظام الگو را تعریف می‌نمایند، اما مطالعه تاریخ و بررسی ادوار گوناگون و بویژه تأمل در روابط و مناسبات جاری در جامعه پیچیده امروزین حکایت از این واقعیت دارد که تحقق جامعه مطلوب با موانع و محدودیت‌های گوناگونی مواجه و عوامل، شرایط و بازیگرانی آن را رهزنی کرده و مانع دستیابی به شاخص‌های مناسب به معنای مطلوبیت زیست فردی و جمعی می‌گردند. این مقاله در پی آن است که ضمن تشریح رویکرد و ساختار گفتمان دینی، برخی موانع آن را نیز مورد بازکاوی و بررسی قرار دهد. قطعاً دامنه موانع به مراتب بیشتر از مواردی است که در این گزارش مورد اشاره قرار گرفته است، اما این باب مقدماتی‌ای است، برای بازکاوی و بررسی موانعی که موجب می‌گردد، جامعه مطلوب حداقل از نگاه دین تحقق نیابد. در این گزارش چهار عامل شامل افول معنا و باورهای استعلایی، تضعیف و فرسایش سرمایه‌های اجتماعی، بی‌عدالتی و تبعیض که مستلزم فقر و فاصله طبقاتی و شکاف اجتماعی است و مشکلات کارکردی نهادهای اجرایی در پاسخگویی به نیازهای عمومی و تحقق اهداف جمعی، به عنوان مهمترین موانع تحقق مطلوبیت اجتماعی تعریف شده است. https://www.aftabekherad.ir/article_233083.html یکی از سؤالات بنیادینی که بویژه با اوج‌گیری مدرنیته و متعاقب ارائه دیدگاه ماکس وبر مبنی بر رشد عقلانیت و سکولاریزاسیون، مطرح گردیده است، جایگاه دین در روابط و مناسبات اجتماعی و حضور و بقای آن در زندگی جمعی است. این شرایط بویژه در نگاه به آینده ابهامات بیشتری را مطرح کرده است، آیا دین روند رو به تضعیفی خواهد داشت، یا اینکه دین موقعیت و جایگاه خود در زندگی جمعی را حفظ خواهد کرد. در این پژوهش تلاش شده است با نگاه آینده‌شناختی موقعیت دین در زندگی آینده اجتماعی را مورد بازکاوی قرار دهد. مجموع بررسی‌ها گویای این است که جایگاه دین در آینده در 4 قالب و الگو قابل پیش‌بینی است: 1- حفظ کلان روایت‌های دینی با الگوهای پیشین؛ 2- تکثرگرایی دینی و رشد خرده روایت‌ها؛ 3- تضعیف و به حاشیه رفتن دین در مقابل عقلانیت و خرد فردی و جمعی و جایگزینی آن؛ 4- تداوم وضعیت جاری و حفظ قالب‌ها و ترکیب‌های دینی موجود. در این گزارش تلاش شده است با استناد به شواهد و استدلال‌های عقلانی و استعانت از داده‌ها و پژوهش‌های انجام شده و همچنین مطالعه شواهد جاری و روند دین در فرایندهای تاریخی و نیز شرایط جاری دین در اجتماعات غیرغربی و غربی، این فرضیات مورد بازکاوی و ارزیابی قرار گیرد. https://www.aftabekherad.ir/article_233086.html ایمان از محوری‌ترین عناصر ادیان به شمار می‌رود به گونه‌ای که پرداختن به ماهیت و تعیین جایگاه آن در ادیان از اصلی‌‌ترین مباحث متکلمان ادیان بزرگ محسوب می‌شود. در این گفتار در نظر داریم تا به بررسی ایمان در شرح اصول کافی وی بپردازیم. بنابراین بدین منظور ضمن ارائه یک تعریف اجمالی از ایمان به بررسی حقیقت ایمان، متعلق ایمان، انواع و مراتب ایمان از منظر ملاصدرا می‌پردازیم و بیان می‌داریم که از دیدگاه ایشان، ایمان اعتقاد قلبی صرف و از سنخ باور محض نیست؛ بلکه ایمان حاکی از اعتقاد قلبی به اصول و اقرار آن به زبان و عمل به ارکان و اعضاست که به خدا، فرشتگان، کتب و رسولان و قیامت و... تعلق می‌یابد. https://www.aftabekherad.ir/article_233094.html صحبت از فرهنگ و جایگاه عناصر فرهنگی در روابط بین‌الملل و سیاست خارجی امری سهل و ممتنع است، چرا که از یک سو پویایی و پیچیدگی فرهنگ و نبود تعریف دقیق از این مفهوم چند وجهی، استفاده از آن را به عنوان یک ابزار تحلیلی مشکل‌ساز کرده است و از سوی دیگر نظریه‌پردازان روابط بین‌الملل و به خصوص مکاتب سنتی و غالب در این حوزه، بهای کمی برای طرح موضوع فرهنگ در نظریه‌پردازی قائل شده‌اند و نقش مؤلفه‌های فرهنگی همانند عوامل سیاسی، امنیتی و اقتصادی در نظریه‌های سنتی روابط بین‌الملل پر رنگ نیست. علی‌رغم نادیده گرفتن بعد فرهنگ در نظریه‌های سنتی روابط بین‌الملل، در دهه‌های پایانی قرن بیستم، گسترش شبکه‌های ارتباطی جمعی، مهاجرت‌های گسترده و افزایش بی‌سابقه ارتباطات فرهنگی در سطح بین‌المللی، آمیختگی میان تجارت، فرهنگ و سیاست و بازتاب آن در سیاست خارجی کشورها، پروسه جهانی شدن و خاص‌گرائی فرهنگی ضرورت بررسی روابط میان فرهنگ و قدرت در سطح بین‌المللی را دوچندان ساخته و باعث توجه فزآینده به مقوله فرهنگ برای تحلیل مسائل بین‌المللی شده است. این تحولات سریع و شگرف که اصطلاحاً از آن به عنوان «جهانی شدن» و بعضاً «جهانی سازی» یاد می‌شود، نه تنها تغییرات ماهوی و بنیادینی را در عرصه تصمیم‌گیری و ساختار و بازیگران سیاست جهانی بوجود آورد و بازیگران غیر دولتی از قبیل سازمان‌های مردم نهاد و غیر دولتی، نهادهای جامعة مدنی بین‌المللی، گروه‌های قومی و مذهبی و ...  را هم‌عرض دولت‌ها به بازیگران بلامنازع نظام بین‌الملل تبدیل کرد؛ بلکه مفاهیم سنتی روابط بین‌الملل را نیز دستخوش تغییر ساخت. از جمله این مفاهیم می‌توان به مفهوم دیپلماسی اشاره کرد. فرآیند جهانی شدن باعث گذار از عام‌گرائی به خاص‌گرائی و تطور مفهوم دیپلماسی از دیپلماسی رسمی و بین دولتی به دیپلماسی عمومی، دیپلماسی رسانه‌ای، دیپلماسی فرهنگی و ... شده است. در این مقاله ضمن تشریح مفهوم دیپلماسی عمومی، به بررسی نقش و جایگاه حج در دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران می‌پردازیم.