حفظ نظم و سامان اجتماعی در دنیای پیچیده کنونی که تمایزات و تعارضات اجتماعی، گفتمانی، سیاسی، ... روند گستردهای یافته است از دغدغههای اساسی مدیریت و ثبات اجتماعی محسوب میشود. ایجاد سازوکارهای مناسب، کارآمد و منطبق با شرایط متحول و ضرورتهای جهان جدید برای توسعه نظارتهای اجتماعی ضرورتی گریزناپذیر است که تمامی اجتماعات بشری به اهمیت آن پای فشرده و مداوماً آن را نوسازی مینمایند. دین و باورهای دینی به این دلیل که با تأکید بر نظامات اخلاقی نقش بنیادینی را در الگوهای درونی شده کنترل فردی ایفا مینمایند، کماکان جایگاه خود را در بسیاری از اجتماعات بشری در روند ساماندهی بر کنشهای فردی و اجتماعی، ایجاد انسجام و کنترل تعمیمیافته، حفظ کردهاند. در آموزههای اسلامی سازوکارهایی مورد تأکید قرار گرفته و در نقش دستورات دینی و مسئولیت اجتماعی، مدنظر قرار گرفته است که نقش نظارت اجتماعی را برجسته میدارد. الگوی امر به معروف و نهی از منکر از جمله سازوکارهای دینی است که با هدف تعمیق تعهد اجتماعی، احساس مسئولیت جمعی، مشارکت مردم در حفظ و پایداری نظم و ایجاد و تعمیق اصلاح اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته است که تمامی اجزای جامعه با قواعد و معیارهایی ملزم به اجرای آن هستند. در این مقاله تلاش شده است ضمن اشاره به ابعاد نظارت در حوزه جامعهشناختی، الگوهای دینی نظارت اجتماعی با تأکید بر معیارهای امر به معروف و نهیازمنکر مورد بحث و بررسی قرار گیرد.