آسیب ‏پذیری گفتمان در فضای اجتماعی (ابعاد و فرآیندها)

نوع مقاله : مقاله ترویجی

چکیده
گفتـمان به مثابۀ مجمـوعه‏ ای از گزاره ‏های در‏هم ‏تنیـده در شبکه ‏ای از روابط، چگونگی نگرش افراد و گروه‏ های اجتماعی را تبیین می ‏کند. از این رو، کاربرد تحلیل گفتمان، راهی برای فهم امر اجتماعی و دگرگونی آن است. فضای اجتماعی عرصۀ کشمکش گفتمان‏ ها است و گفتمان فراگیر  با مداخلۀ هژمونیک در فضای گفتمانی، شیوه ‏ای از صورت‏ بندی گفتمانی را تثبیت می‏ کند. نوشتار کنونی در چارچوب تحلیل گفتمان، به بررسی زمینه‏ های آسیب‏ پذیری گفتمان انقلاب اسلامی در فضای اجتماعی می‏ پردازد. در این بررسی، روایت لاکلاو و موفه از گفتمان، مبنای تحلیل و بررسی قرار گرفته است. برپایۀ این دیدگاه، چهار زمینۀ اصلی آسیب پذیری گفتمان در فضای اجتماعی عبارت است از: پایه‏ های مشروعیت، وضع نهادی، کیفیت کارآمدی و ساز و کارمفصل ‏بندی. ابعاد آسیب ‏پذیری در زمینه ‏های چهارگانه از منظر تغییر در شیوۀ مفصل ‏بندی و پیامدهای آن بررسی شده است. بر پایۀ این بررسی، وجه اصلی آسیب‏ پذیری گفتمان در نتیجۀ تغییر شیوۀ مفصل‏ بندی از روابط همنشینی عناصر درونی به روابط جانشینی است. این فرایند به طرد گزاره‏ های گفتمانی و تبدیل آن به دال‏ های سیال در فضای اجتماعی می‏ انجامد. با پیوستن این گزاره‏ های درون ساخت ‏های گفتمانی بدیل، گسترۀ گفتمان فراگیر و توانایی مداخلۀ هژمونیک آن در فضای اجتماعی کاهش می ‏یابد.
کلیدواژه‌ها