گفتمان‎ های نوپدید زمینه ‎های شکل گیری و کارکردها

نوع مقاله : مقاله ترویجی

چکیده
فضای اجتماعی مرکب از افراد، گروه‎ها و نیروهایی است که در تمایزجویی نسبت به دیگری، جایگاه خود را تعریف می‎کنند. یکی از شیوه‎های ایجاد تمایز، گفتمان یعنی نظام دانش در آمیخته با قدرت است که شیوه های درک ما از واقعیت امور را تبیین میکند. گفتمان ها به کمک دستگاه نشانه‎گذاری ممنوعیت‎ها، ترجیحات و انگاره‎ها، واقعیت‎های اجتماعی را به ابژة شناسایی یا کنارگذاری و طرد تبدیل می‎کنند. وضع گفتمان‎ها در برابر نظم اجتماعی، مبنای تمایز دو گونه گفتمان از یکدیگر است. گفتمان‎های نوپدید در تعارض با نظم اجتماعی عمل می‎کنند. این دسته از گفتمان‎ها بر زمینة بی‎اعتبار شدن گفتمان‎های غالب، شکل می‎گیرند و کارکردهای خود را در فضای اجتماعی می‎گسترند. ضعف نهادهای اصلی نظام سیاسی مانند نهادهای مولد دانش، آموزش و ... در تقویت مؤلفه های گفتمانی، زمینه های بی‎اعتباری گفتمان غالب و جایگزینی گفتمان رقیب را فراهم می‎کند. دو گروه از جریان‎ها (معارض و نامتجانس)، روند شکل‎گیری گفتمان‎های نوپدید را تقویت می‎کنند. گفتمان‎های نوپدید با نحوة تعریف کردن و واقعیت بخشیدن به ابژة نیاز در تعارض با گفتمان غالب شکل می‎گیرند، و با تبدیل نیاز به امر اجتماعی و مطالبه، ظرفیت‎های سیاسی کردن امور اجتماعی را در سویة گفتمانی مقاومت فعال می‎سازند. بررسی نمونه موردی ازدواج سفید، تأثیر گفتمان‎های نوپدید و شیوة استفاده آن از ظرفیت‎های سیاسی را در مقابله با گفتمان غالب و نظم اجتماعی توصیف می‎کند.
کلیدواژه‌ها