جامعه شبکه‌ای شده: مختصات و کارکردها

نوع مقاله : مقاله ترویجی

چکیده
«جامعه شبکه‌ای» مفهومی نوپدید در مطالعات اجتماعی است و دلالت بر وجود پیوندهایی اختصاصی میان بخش‌هایی از یک جامعه براساس دیدگاه‌ها، نیازها و فضاهای تعاملی مشترک میان آنان دارد که در پرتو پیدایش و گسترش وسایل نوین ارتباط جمعی امکان‌پذیر شده‌اند. تکوین جامعه شبکه‌ای گویای تغییر در اشکال سازماندهی و زیرساخت‌های ارتباطاتی در جامعه و متأثر از فناوری‌های نوین اطلاعاتی است که مجموعه‌ای از اتصالات میان بخشی اجتماعی معین، آن را شکل می‌دهد.
جامعه شبکه‌ای در امتداد جهانی شدن و جهانی‌سازی پدیده‌ای عالم‌گیر است و اشکال متنوع و بومی شده آن در همه جوامع از جمله ایران قابل ردیابی هستند. در جامعه در حال گذار ایرانی روند شبکه‌سازی و شبکه‌ای شدن از یک سو تحت تأثیر جهانی شدن و جهان بومی شدن و از سوی دیگر تابع ویژگی‌های خاص آن مانند تنوعات و گسست‌های اجتماعی، فرایند توسعه اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و نیز ساختار نظام سیاسی و حکومت دینی بوده و کارکردهای آن جنبه زیرپوستی دارد. این وضعیت نه تنها مناسبات اقشار، طبقات، نسل‌ها و گروه‌های جمعیتی با یکدیگر را شکل می‌دهد، بلکه بر روابط دولت و جامعه نیز تأثیر می‌گذارد. تبدیل این پدیده اجتماعی به مقوله‌ای سیاسی و امنیتی تابع متغیرهای برشمرده از جمله قابلیت و ظرفیت پاسخگویی نهادهای رسمی به نیازها و مطالبات اجتماعی، فرایند تعامل ایران با جامعه جهانی و سایر پویش‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه ایرانی است.
کلیدواژه‌ها